SÓL, KOPALNIE I EPOKA ŻELAZA
Najstarsza kopalnia soli na świecie i kultura, której dała nazwę
Góra w Hallstatt była źródłem soli przez około 7 000 lat — na tyle długo, że cała kultura epoki żelaza, a także prehistoryczny górnik, do dziś noszą jej nazwę.
Zobacz jednodniowe wycieczki do Hallstatt na GetYourGuide ↗Sól przed widokiem z pocztówki
Na długo zanim Hallstatt stało się pocztówką, było kopalnią. Salzwelten Hallstatt, wyrobiska w górach nad wioską, uchodzi powszechnie za najstarszą kopalnię soli na świecie – ślady wydobycia sięgają tu około 7 000 lat wstecz. W 2002 roku górnicy odkryli wewnątrz Salzbergu drewniane schody datowane na około 1344 rok p.n.e., co czyni je prawdopodobnie najstarszymi zachowanymi drewnianymi schodami w Europie. To rzadki przypadek przetrwania: sama sól, wraz z suchym i stabilnym klimatem góry, zakonserwowała drewno, skórę i liny, które w niemal każdym innym miejscu uległyby rozkładowi.
Człowiek w Soli
W 1734 roku górnicy drążący skałę natknęli się na ludzkie ciało, zadziwiająco dobrze zachowane – aż po skórę, włosy i ubranie. Późniejsze badania wykazały, że pochodziło z epoki żelaza i że mężczyzna zginął w wyniku obrywu skał lub podobnej katastrofy wewnątrz kopalni – prehistoryczny górnik, który dosłownie zakonserwował się w soli na ponad dwa tysiące lat, zanim go odnaleziono. W tamtych czasach nikt jednak nie rozumiał, na co natrafiono: pochowano go po chrześcijańsku na miejscowym cmentarzu, a jego szczątki nie są już dostępne dla badaczy. Dziś wspomina się go jako jedno z najbardziej zdumiewających odkryć w długiej historii tej kopalni.
Nekropolia, która dała nazwę epoce
W 1846 roku Johann Georg Ramsauer, ówczesny dyrektor kopalni, rozpoczął wykopaliska cmentarzyska na zboczach nad wsią. Do 1863 roku udokumentował blisko tysiąc grobów, a późniejsi archeolodzy zwiększyli tę liczbę do ponad tysiąca, obejmującą okres od około 1000 do 500 r. p.n.e., z bogato wyposażonymi pochówkami zawierającymi broń z brązu i żelaza, biżuterię oraz ceramikę. Stanowisko było tak znaczące, że archeolodzy nadali jego nazwę całej epoce: „kultura halsztacka”, czyli Hallstattzeit, to standardowy termin określający wczesną epokę żelaza na znacznej części Europy Środkowej, obejmujący mniej więcej VIII–V wiek p.n.e.
Odwiedzając kopalnię dzisiaj
Do Salzwelten Hallstatt można dostać się kolejką linową Salzbergbahn, która wjeżdża z miasteczka do wysokiej doliny, gdzie znajdują się wejście do kopalni oraz platforma Skywalk. Zwiedzanie zazwyczaj prowadzi gości pod ziemię, mijając oświetlone tunele, drewnianą zjeżdżalnię górniczą oraz ekspozycję zbudowaną wokół repliki brązowej klatki schodowej, zwanej czasem „Kinem Epoki Brązu”, gdzie projekcja odtwarza prehistoryczne życie górników. To w równym stopniu muzeum kultury halsztackiej, co wycieczka do kopalni – większość wiedzy o okresie halsztackim pochodzi bezpośrednio ze znalezisk dokonanych w tej górze.
Dlaczego ta nazwa podróżowała tak daleko
Ponieważ znaleziska grobowe w Hallstatt były tak dobrze udokumentowane i tak bogate, archeolodzy w całej Europie zaczęli używać tego samego terminu, ilekroć natrafiali na podobny materiał z epoki żelaza — broń, wyroby z brązu, style pochówku nawiązujące do tego, co skatalogował Ramsauer. Dlatego właśnie w tekstach archeologicznych daleko poza Austrią spotkasz określenia „okres halsztacki” czy „kultura halsztacka”, opisujące stanowiska we Francji, Niemczech, Szwajcarii i dalej, datowane zwykle na mniej więcej VIII–V wiek p.n.e. Ta maleńka wioska nad jeziorem, którą dziś większość kojarzy z malowniczymi dachami i taflą wody, po cichu nadała nazwę całemu rozdziałowi europejskiej prehistorii.