SÓL, KOPALNIE I EPOKA ŻELAZA
Najstarsza kopalnia soli na świecie i kultura, której nadała imię
Góra w Hallstatt jest eksploatowana pod kątem wydobycia soli od około 7000 lat — tak długo, że dziś cała kultura epoki żelaza i prehistoryczny górnik noszą jej imię.
Zobacz jednodniowe wycieczki do Hallstatt na GetYourGuide ↗Sól zanim powstał pocztówkowy widok
Na długo zanim Hallstatt stało się fotografią, było kopalnią. Salzwelten Hallstatt, wyrobiska wewnątrz góry nad wioską, powszechnie określa się mianem najstarszej kopalni soli na świecie, a ślady wydobycia sięgają około 7000 lat wstecz. Salzwelten opisuje drewniane schody znalezione w prehistorycznych wyrobiskach wewnątrz Salzbergu jako najstarsze drewniane schody w Europie. To rzadki ocalały zabytek: sama sól, wraz z suchymi, stabilnymi warunkami panującymi w górze, zakonserwowała drewno, skórę i liny, które rozpadłyby się niemal wszędzie indziej.
Człowiek w soli
W 1734 roku górnicy drążący skałę natrafili na ludzkie ciało, zadziwiająco dobrze zachowane — aż po skórę, włosy i odzież. Późniejsze badania datowały je na epokę żelaza i sugerowały, że człowiek ten zginął w obwałowaniu skalnym lub podobnej katastrofie wewnątrz kopalni — prehistoryczny górnik dosłownie zakonserwowany w soli przez ponad dwa tysiące lat, zanim został odnaleziony. Wówczas jednak nikt nie rozumiał, na co natrafiono: urządzono mu chrześcijański pogrzeb na miejscowym cmentarzu, a jego szczątki nie są już dostępne dla badaczy. Dziś wspomina się go jako jedno z bardziej zaskakujących znalezisk w długiej historii kopalni.
Nekropolia, która nazwała całą epokę
W 1846 roku Johann Georg Ramsauer, sam dyrektor kopalni, rozpoczął wykopaliska na cmentarzysku na zboczach nad wioską. Do 1863 roku udokumentował blisko tysiąc grobów, a późniejsi archeolodzy przekroczyli tysiąc, obejmujących okres od około 1000 do 500 roku p.n.e., z bogato wyposażonymi pochówkami zawierającymi broń z brązu i żelaza, biżuterię oraz ceramikę. Stanowisko było tak znaczące, że archeolodzy przyjęli jego nazwę dla całego okresu: „kultura halsztacka", czyli Hallstattzeit, to standardowe określenie wczesnej epoki żelaza w znacznej części Europy Środkowej, obejmującej mniej więcej VIII–V wiek p.n.e.
Zwiedzanie kopalni dziś
Do Salzwelten Hallstatt dociera się kolejką linowo-terenową Salzbergbahn, która wznosi się z wioski do wysokiej doliny, gdzie znajduje się wejście do kopalni i platforma Skywalk. Wycieczki prowadzą zwykle odwiedzających pod ziemię, obok oświetlonych tuneli, drewnianej zjeżdżalni górniczej i ekspozycji zbudowanej wokół repliki schodów z epoki brązu, nazywanej czasem „kinem epoki brązu", gdzie projekcja odtwarza prehistoryczne życie górnicze. To w równym stopniu muzeum kultury halsztackiej, co zwiedzanie kopalni — większość tego, co wiadomo o okresie halsztackim, pochodzi bezpośrednio ze znalezisk dokonanych w tej górze.
Dlaczego ta nazwa dotarła tak daleko
Ponieważ znaleziska grobowe w Hallstatt były tak dobrze udokumentowane i tak bogate, archeolodzy w innych częściach Europy zaczęli używać tego samego terminu, ilekroć natrafiali na podobny materiał z epoki żelaza — broń, wyroby z brązu, style pochówku przypominające to, co skatalogował Ramsauer. Dlatego w tekstach archeologicznych daleko od Austrii natrafisz na „okres halsztacki" lub „kulturę halsztacką", opisujące stanowiska we Francji, Niemczech, Szwajcarii i poza nimi, datowane zwykle na mniej więcej VIII–V wiek p.n.e. Maleńka wioska nad jeziorem, którą dziś większość ludzi zna z jej dachów i jeziora, po cichu użyczyła swojego imienia całemu rozdziałowi europejskiej prehistorii.